اوراق بهادار Security
اوراق بهادار میتواند نمایانگر مالکیت در یک شرکت سهامی عام (از طریق سهام)، رابطهٔ طلبکاری با یک نهاد دولتی یا یک شرکت (از طریق اوراق قرضه) یا حقوق مالکیت دیگری باشد.
اوراق بهادار را میتوان به طور کلی به سه دسته تقسیم کرد: اوراق سهام، اوراق بدهی و اوراق مشتقه. با این حال، اوراق بهادار ترکیبی نیز وجود دارند که ترکیبی از سهام و اوراق بدهی با یکدیگر هستند.
اوراق سهام، نشاندهنده منافع مالکیتی سهامداران در یک نهاد است و به شکل سهام سرمایه تحقق مییابد که شامل سهام عادی و ممتاز نیز میشود. دارندگان سهام عادی معمولاً سود سهام خود را دریافت میکنند و هنگام فروش سهام میتوانند سود سرمایهای کسب کنند (با فرض اینکه ارزش آن سهام افزایش یافته باشد). اوراق بهادار سهام از طریق حق رأی، به دارنده آن این حق را میدهد تا در مدیریت شرکتی که سهامدار آن است نقش داشته باشد. در صورت ورشکستگی شرکت، پس از پرداخت کلیه تعهدات به طلبکاران، سهامداران فقط در باقیماندهٔ داراییها شریک هستند.
اوراق بدهی گواهی وامی است که صادرکننده آن اوراق گرفته و باید بازپرداخت کند، البته با شرایطی که در آن مقدار وام، نرخ بهره و تاریخ سررسید یا تمدید تعیین شده است. اوراق بدهی، که شامل اوراق قرضه دولتی و شرکتی، گواهیهای سپرده و اوراق وثیقهدار میشوند، به طور کلی صادرکننده خود را به پرداخت منظم بهره و بازپرداخت اصل آن (صرف نظر از عملکرد صادرکننده) ملزم میکنند، البته همراه با سایر حقوق قراردادی تصریحشده (که شامل حق رأی نیست). این اوراق معمولاً برای مدت معینی صادر میشوند و در پایان، صادرکننده میتواند آنها را بازخرید کند. اوراق قرضه میتوانند با تضمین (یا وثیقه) یا بدون تضمین (یا بیوثیقه) باشند.
اوراق بهادار مشتقه در حقیقت قراردادهایی مالی هستند که ارزش آنها بر مبنای برخی از کالاها و داراییهای پایه مشتق شده است و به همین دلیل به آنها مشتقه میگویند. این دارایی پایه میتواند هر چیز باارزشی مثل کالا، سهام و… باشد. اوراق مشتقه در بورس یا بازارهای خارج از آن معامله میشوند.
چهار نوع قرارداد مشتقه رایج امروز به شرح زیر است:
نوعی قرارداد است که در زمان معامله، خریدار مبلغ را پرداخت میکند، ولی فروشنده کالا را در آینده تحویل خواهد داد.
در قرارداد آتی، فروشنده و خریدار متعهد میشوند که یک دارایی پایه را در زمان آینده با قیمت مشخصی دادوستد کنند. در زمان مورد توافق، خریدار باید مبلغ مشخصشده در قرارداد را پرداخت کرده و فروشنده باید کالا را تحویل دهد.
این قرارداد دو نوع دارد: اختیار خرید و اختیار فروش. در قرارداد اختیار خرید، به خریدار اختیار (و نه اجبار) داده میشود که یک دارایی معین را به قیمت تعیینشده تا زمان مشخصی بخرد. فروشندهٔ این قرارداد نیز موظف است تا قبل از اتمام مهلت، هر زمان که خریدار تمایل به اجرای قرارداد داشته باشد، دارایی معین را به قیمت مشخص معامله کند. برعکس، در قرارداد اختیار فروش، خریدار قرارداد ملزم به فروش دارایی نیست ولی میتواند دارایی را به قیمت مشخص شده بفروشد.
در قرارداد معاوضه، یک دارایی یا تعهد در مقابل یک دارایی یا تعهد دیگر، به منظور تمدید یا کاهش سررسید معامله میشود.
اوراق بهادار ترکیبی، همانگونه که از نامش مشخص است، برخی از مشخصههای اوراق بدهی و سهام را با هم دارند. مثالهایی از اوراق بهادار ترکیبی عبارتاند از:
اختیاری است که خود شرکت منتشر میکند و به دارندهٔ آن حق خرید سهام در یک بازهٔ زمانی مشخص و با قیمت مشخص را میدهد.
اوراق قرضهای که قابل تبدیل به سهام عادی شرکت صادرکننده است.
سهامی که شرکت در پرداخت سود سهام یا بازگرداندن سرمایه، آن را در اولویت نسبت به سهام عادی قرار داده است.
هرچند سهام ممتاز از لحاظ فنی به عنوان نوعی سهام طبقهبندی میشود، اما اغلب به عنوان اوراق بدهی نیز در نظر گرفته میشود، زیرا سهام ممتاز عموماً «مانند اوراق قرضه» نرخ سود ثابتی دارد و ابزاری محبوب برای سرمایهگذارانی است که در جستوجوی درآمد هستند. این سهام در اصل اوراقی با درآمد ثابت است.