شرکت چک سفید - اسپک SPAC
واژه اسپک SPAC مخفف عبارت «شرکت با هدف ویژه تملک» Special Purpose Acquisition Company است. اسپک را گاهی «شرکت چک سفید» Blank Cheque Company هم می‌نامند.
فرآیند ورود شرکت‌ها به بورس معمولاً بسیار دشوار و زمان‌بر است. اسپک به یک شرکت خصوصی علاقه‌مند به ورود به بورس امکان می‌دهد این فرآیند را بسیار سریع‌تر طی کند و به سرعت وارد بورس شود.
به طور خلاصه، اسپک یک شرکت فاقد عملیات تجاری و نیز فاقد دارایی است که وارد بازار بورس می‌شود و هدفش، تملک یک شرکت خصوصی دیگر و وارد کردن آن به بازار بورس است.
این شرکت اقدام به عرضه اولیه سهام IPO می‌کند و وارد بورس می‌شود. در گام بعد، اسپک باید یک شرکت فعال دیگر را که هنوز وارد بورس نشده است، تملک کند.
اسپک از ابتدای شکل‌گیری تا ادغام با شرکتی دیگر، ۴ مرحله مجزا را طی می‌کند. این چهار مرحله به ترتیب عبارت‌اند از:
- تأسیس اسپک
- عرضه اولیه سهام IPO
- جستجو برای شناسایی شرکتی مناسب برای تملک و ادغام
- ادغام با شرکت تملک شده
عموماً چندین شریک با هم به ایجاد یک اسپک می‌پردازند. این تیم مدیریتی را در اصطلاح «اسپانسر» Sponsor می‌نامند.
در گام بعد، اسپک سهام خود را در قالب عرضهٔ اولیه (IPO) به سرمایه‌گذاران می‌فروشد. این سهام با عنوان «واحد» Unit به سرمایه‌گذاران عرضه می‌شود.
قیمت هر «واحد» معمولاً ۱۰ دلار است. هر واحد شامل یک «سهم» Share و نیز «ضمانت‌نامه» Warrant است. منظور از ضمانت‌نامه این است که خریدار هر واحد می‌تواند پس از تملک شرکت خصوصی، سهام اسپک را به قیمتی مشخص بخرد. در واقع این ضمانت‌نامه را می‌توان نوعی «حق تقدم» در خرید سهام دانست. پس از این عرضه اولیه، سهام اسپک در بازار بورس عرضه می‌شود.
پول جمع‌آوری‌شده در این فرآیند در یک صندوق امانی Trust قرار می‌گیرد. این پول معمولاً در اوراق قرضه کوتاه‌مدت سرمایه‌گذاری می‌شود. تیم مدیریتی (یا همان اسپانسرها) معمولاً حداکثر ۱۸ تا ۲۴ ماه فرصت دارند تا برای شناسایی و تملک شرکتی دیگر اقدام کنند.
اگر تملک مورد نظر صورت نگیرد، اسپک منحل می‌شود. در این صورت، سهامداران می‌توانند پول خود را پس بگیرند.
اما اگر تیم مدیریتی موفق شود یک شرکت خصوصی را تملک کند، در اصطلاح فرآیند «اسپک‌زدایی» De-SPAC صورت می‌گیرد. در این فرآیند، اسپک با شرکت ادغام‌شده به حضور در بورس ادامه می‌دهد.
پس از این فرآیند، سهامداران دو گزینه دارند:
- همچنان سهامدار باقی بمانند
- سهام‌شان را بفروشند.
اگر اسپک موفق به جذب شرکتی خوب بشود، ارزش سهامش بالا می‌رود. در این صورت، سهامداران می‌توانند از «ضمانت‌نامه» برای خرید سهام با قیمتی پایین‌تر استفاده کنند.
اما اگر اسپک با موفقیت چندانی روبه‌رو نشود و ارزش سهامش پایین بیاید، سهامداران متضرر می‌شوند.
همان‌طور که گفته شد، هدف یک اسپک، کوتاه کردن فرآیند طولانی پذیرش یک شرکت در بورس است. از سوی دیگر، تخصص مدیران یک اسپک می‌تواند به موفقیت بیشتر شرکت تملک‌شده کمک کند. با وجود اینکه در یکی دو سال اخیر، اسپک خیلی سر زبان‌ها افتاده، این الگو چندین دهه پیش در بازارهای مالی تعریف شد. اما کلاهبرداری‌های زیاد صورت‌گرفته در این زمینه موجب شد سرمایه‌گذاران نسبت به آن بدبین شوند.
به همین دلیل، کمیسیون اوراق بهادار و بورس SEC ایالات متحده در سال ۲۰۱۱ تغییراتی را در قوانین مربوط به اسپک ایجاد کرد تا از کلاهبرداری‌ها جلوگیری کند. امکان پس گرفتن پول توسط سرمایه‌گذاران، آن هم پیش از تملک شرکت توسط اسپک از جمله این اصلاحات بود.
اسپک نیز همانند سایر انواع سرمایه‌گذاری در یک شرکت نوپا، ریسک بیشتری نسبت به شرکت‌های جاافتاده دارد. به همین دلیل، اگر قصد سرمایه‌گذاری در یک اسپک را دارید، حتماً باید به سه مورد مهم در این زمینه توجه کنید:
۱. پاداش تیم مدیریتی: تیم مدیریتی از طریق سهامی که با تخفیف می‌خرد، پاداش می‌گیرد. به طور معمول ۲۰ درصد از سهام اسپک به تیم مدیریتی می‌رسد. این سهام پاداش را در اصطلاح پروموت Promote می‌نامند.
۲. شرکت هدف تملک: در فرآیند معمول عرضه اولیه سهام IPO نهادهای نظارتی بورس، بانک‌های ضامن خرید و نیز سرمایه‌گذاران به بررسی دقیق جزئیات شرکتی که قصد ورود به بازار بورس را دارد می‌پردازند. با این حال، در شیوهٔ اسپک این بررسی‌ها به مراتب کمتر است.
مدیران اسپک پس از بررسی، اقدام به انتخاب یک شرکت هدف می‌کنند. سپس جزئیات بیشتری درباره دلیل این انتخاب در کنار گزارش‌های مالی و عملکرد آن شرکت را منتشر می‌کنند.
در این مرحله، سهامداران اسپک باید به دقت به بررسی این گزارش بپردازند تا با شرکت هدف بیشتر آشنا شوند.
۳. قیمت بازخرید سهام: پس از اینکه اسپک اقدام به معرفی شرکت هدف برای تملک کرد، سهامداران اسپک دو گزینهٔ اصلی دارند:
- ادامه سهامداری
- واگذاری (بازخرید) سهام Redeem
اگر به این نتیجه برسید که شرکت هدف برای تملک به نظرتان جذابیت سودآوری مورد نظر را ندارد، می‌توانید سهام‌تان در اسپک را بفروشید. البته یک نکته مهم در این میان وجود دارد و آن هم، قیمت واگذاری سهام است. گفتیم که هر سهم اسپک در عرضه اولیه معمولاً به قیمت ۱۰ دلار به فروش می‌رسد. قیمت هر سهم در بازار سهام پس از عرضه اولیه ممکن است بیشتر یا کمتر باشد.
فرض کنید نتوانستید سهام یک اسپک را در عرضه اولیه بخرید. در عوض، آن را در بازار سهام به قیمت هر سهم ۱۲ دلار می‌خرید. حالا اگر قصد واگذاری این سهام را داشته باشید، قیمتی که برای هر سهم به شما پرداخت می‌شود، دقیقاً همان قیمت زمان عرضه اولیه (در اینجا ۱۰ دلار) خواهد بود. این بدان معناست که به ازای هر سهم ۲ دلار ضرر خواهید کرد. البته ممکن است قیمت هر سهم اسپک در بازار کمتر از قیمت عرضه اولیه باشد. در این صورت، با واگذاری آن حتی به سود هم خواهید رسید.
اسپک (SPAC) یا «شرکت چک سفید» چیست؟ | فردا - مجله اقتصادی کانادا