منحنی بازده Yield curve
منحنی بازده Yield curve نموداری است که بازده اوراق قرضه با کیفیت اعتباری یکسان، اما با سررسیدهای متفاوت، را نشان می‌دهد. رایج‌ترین منحنی بازده بر اساس اوراق خزانهٔ آمریکا رسم می‌شود؛ محور افقی آن سررسید (از چند ماه تا ۳۰ سال) و محور عمودی آن نرخ بازده است.
شکل منحنی بازده نشان می‌دهد که بازار دربارهٔ نرخ بهره، تورم و رشد اقتصادی در آینده چه انتظاری دارد. به همین دلیل، این منحنی یکی از شاخص‌هایی است که اقتصاددانان و سرمایه‌گذاران با دقت دنبال می‌کنند.
- منحنی عادی یا صعودی: بازده اوراق بلندمدت بیشتر از بازده اوراق کوتاه‌مدت است. سرمایه‌گذاری که پول خود را برای مدت طولانی‌تری قرض می‌دهد، ریسک تورم و تغییر نرخ بهره را برای مدت بیشتری می‌پذیرد و برای این ریسک بازده بیشتری می‌خواهد. این شکل معمولاً در دوره‌های رشد اقتصادی دیده می‌شود.
- منحنی مسطح: بازده اوراق کوتاه‌مدت و بلندمدت تقریباً برابر است. این شکل اغلب در دوره‌های گذار، مثلاً پیش از کند شدن رشد اقتصادی، دیده می‌شود.
- منحنی وارونه یا معکوس Inverted: بازده اوراق کوتاه‌مدت بیشتر از بازده اوراق بلندمدت است. این حالت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که بانک مرکزی برای مهار تورم نرخ بهرهٔ کوتاه‌مدت را بالا برده است و بازار انتظار دارد که در آینده رشد اقتصادی کند شود و نرخ بهره کاهش یابد.
اختلاف بازده اوراق خزانهٔ ۱۰ ساله و ۲ ساله (یا ۱۰ ساله و ۳ ماهه) یکی از معیارهای رایج برای سنجش شکل منحنی است. منفی شدن این اختلاف، یعنی وارونه شدن منحنی، پیش از بیشتر رکودهای اقتصادی آمریکا در چند دههٔ گذشته رخ داده است. فاصلهٔ زمانی میان وارونه شدن منحنی و شروع رکود معمولاً بین ۶ ماه تا ۲ سال بوده است.
منحنی وارونه یک نشانهٔ هشدار است، نه یک پیش‌بینی قطعی. فاصلهٔ زمانی تا رکود بسیار متغیر است و وارونگی طولانی سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ نشان داد که این نشانه همیشه دقیق یا به‌موقع نیست. همان‌طور که در بخش پیش‌بینی بازار گفته شد، تصمیم‌گیری بر اساس یک شاخص منفرد برای زمان‌بندی بازار معمولاً نتیجهٔ خوبی ندارد.
- بانک‌ها معمولاً با نرخ کوتاه‌مدت پول قرض می‌گیرند و با نرخ بلندمدت وام می‌دهند. منحنی مسطح یا وارونه حاشیهٔ سود آن‌ها را کاهش می‌دهد و ممکن است باعث کاهش وام‌دهی شود.
- شکل منحنی بر انتخاب سررسید اوراق قرضه اثر می‌گذارد. در منحنی وارونه، اوراق کوتاه‌مدت بازده بیشتری دارند، اما سرمایه‌گذار با ریسک کاهش نرخ بهره در زمان سررسید و سرمایه‌گذاری مجدد روبه‌رو است. روش پله‌ای کردن سررسیدها این ریسک را کاهش می‌دهد.
- نرخ وام‌های بلندمدت، مانند وام مسکن، بیشتر از بخش بلندمدت منحنی بازده اثر می‌پذیرد تا از نرخ بهرهٔ کوتاه‌مدت بانک مرکزی.